Powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Obowiązuje on od 1 października 2017 roku i jest to granica minimalna, od której można nabyć prawo do świadczenia z ZUS. Rzeczywistość rynku pracy pokazuje jednak coraz wyraźniejsze rozbieżności od tej reguły.
Ustawowy a rzeczywisty moment zakończenia pracy
Przepis mówi jasno – aby otrzymać emeryturę, trzeba osiągnąć ukończone 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) oraz posiadać opłaconą choćby jednodniową składkę na ubezpieczenie społeczne. Brzmi prosto, ale dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ostatnich lat odsłaniają znacznie bardziej złożony obraz. Rzeczywisty, efektywny wiek emerytalny, czyli średni moment, w którym Polacy faktycznie opuszczają rynek pracy, systematycznie przesuwa się w górę.
Najnowsze statystyki wskazują, że przeciętny wiek zakończenia aktywności zawodowej to już 65,3 roku dla mężczyzn i 60,7 roku dla kobiet. Oznacza to, że statystyczny Polak pracuje kilka miesięcy dłużej, niż nakazuje mu to literalny zapis ustawowy. Zjawisko to, choć postępowało dynamicznie, w ostatnich trzech latach ustabilizowało się, zatrzymując się na obecnym pułapie.
Skala zjawiska pracy na emeryturze
Łączenie pobierania świadczenia z dalszym zatrudnieniem staje się w Polsce normą, a nie wyjątkiem. Z najnowszego raportu ZUS, obejmującego dane na koniec 2025 roku, wynika, że 879,5 tys. emerytów podlegało ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu niż sama emerytura. To jasny sygnał, że osoby te nadal są aktywne zawodowo – pracują na etacie, zleceniu lub prowadzą własną działalność gospodarczą.
W porównaniu do końca 2015 roku, gdy liczba takich osób wynosiła 575,4 tys., mamy do czynienia ze wzrostem o blisko 53 procent. Wśród pracujących emerytów dominują kobiety, stanowiące 58,2% tej grupy. Przeciętny wiek pracującego emeryta to 67,8 roku, przy czym mężczyźni są średnio starsi – mają 69,5 roku, a kobiety 66,6 roku.
Niemal 97 procent wszystkich pracujących emerytów osiągnęło już powszechny wiek emerytalny – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Tylko niewielki odsetek korzysta z wcześniejszych uprawnień.
Dlaczego Polacy odkładają przejście na emeryturę?
Motywacje stojące za dłuższą pracą są złożone, lecz na pierwszy plan wysuwa się ekonomia. Niska wysokość świadczeń w zestawieniu z rosnącymi kosztami utrzymania sprawia, że dla wielu osób jedynym sposobem na zachowanie satysfakcjonującego poziomu życia jest posiadanie dwóch źródeł dochodu – pensji i emerytury. Eksperci wskazują jednak na pułapkę tego rozwiązania.
Model „emerytura plus praca” doraźnie poprawia budżet domowy, ale w dłuższej perspektywie może prowadzić do problemów. Gdy wiek lub stan zdrowia uniemożliwią dalsze dorabianie, senior zostaje z niskim świadczeniem, które nagle staje się jedynym źródłem utrzymania. Potrzeby finansowe w tym czasie nie maleją, a często rosną – w związku z wydatkami na leczenie i opiekę.
Zdecydowanie korzystniejszą strategią, zdaniem ekonomistów, jest opóźnienie samego momentu złożenia wniosku o emeryturę. Działa tu prosta matematyka: kapitał na koncie w ZUS jest dłużej waloryzowany, a zgromadzona kwota dzielona jest przez mniejszą liczbę miesięcy statystycznego dalszego trwania życia. W efekcie może to podnieść wysokość świadczenia o 12-14% za każdy dodatkowy rok pracy.
Kto i gdzie pracuje najdłużej?
Struktura zatrudnienia seniorów odzwierciedla trendy w całej gospodarce, ale z wyraźnymi punktami ciężkości. Aż 57 procent aktywnych zawodowo emerytów pracuje w mikrofirmach zatrudniających do 9 osób. Wielu z nich prowadzi własną działalność lub wspiera rodzinne biznesy w niepełnym wymiarze godzin. W dużych przedsiębiorstwach, liczących ponad 1000 pracowników, odsetek ten spada do zaledwie 6,7%.
Branże, które wchłaniają najwięcej seniorów, to sektory tradycyjne, ale też te związane z usługami publicznymi. Struktura zatrudnienia przedstawia się następująco:
- opieka zdrowotna i pomoc społeczna – 17,2% pracujących emerytów,
- handel hurtowy i detaliczny oraz naprawa pojazdów – 12,5%,
- przetwórstwo przemysłowe – 10,5%,
- edukacja – 10,1%,
- rolnictwo – 8,6%.
Dominującą formą zatrudnienia wciąż pozostaje umowa o pracę, na podstawie której pracuje 37% aktywnych emerytów. Zaraz za nią plasuje się umowa-zlecenie, dotycząca 26,4% tej grupy.
Podział geograficzny pracujących seniorów
Zjawisko nie rozkłada się równomiernie w całym kraju. Największa koncentracja pracujących emerytów występuje w województwie mazowieckim, gdzie mieszka 16,5% tej grupy. Drugie miejsce zajmuje województwo śląskie z udziałem na poziomie 13,8%. Na przeciwległym biegunie znajduje się województwo opolskie, gdzie odsetek ten wynosi jedynie 2,3%. Różnice te wynikają zarówno ze struktury lokalnych rynków pracy, jak i z poziomu zamożności mieszkańców poszczególnych regionów.
Czy wiek emerytalny zostanie podniesiony?
Temat ten od lat stanowi polityczne tabu. Od czasu cofnięcia reformy wydłużającej wiek emerytalny do 67 lat dla obu płci, żadna z głównych sił politycznych nie podejmuje oficjalnej debaty nad ponownym podniesieniem tego parametru. Rząd zapewnia o stabilności obecnych regulacji, a dodatkowe świadczenia, takie jak trzynasta i czternasta emerytura, cieszą się dużą popularnością.
Zmiany zachodzą jednak punktowo dla wąskich grup zawodowych. Od 2025 roku podniesiono granicę obowiązkowego zakończenia służby dla komorników sądowych i asesorów – z 65 do 70 lat, zrównując ich w tym względzie z sędziami, prokuratorami i notariuszami. Symbolicznie przypomina to o powrocie parametru 70 lat, który w przeszłości obowiązywał w tej profesji do końca 2018 roku.
Dane ZUS zdają się potwierdzać tezę, że wiek emerytalny podnosi się sam, oddolnie i bez decyzji ustawodawcy. Rosnąca grupa czynnych zawodowo emerytów to efekt presji ekonomicznej i postępującego starzenia się społeczeństwa, a nie efekt planowanej polityki. Osoby w wieku co najmniej 60 lat stanowiły w 2023 roku już 26,3% populacji, a według prognoz GUS do 2060 roku ich odsetek wzrośnie do 38,3%.
System emerytalny pod presją demografii
Starzenie się ludności wywiera bezpośredni nacisk na finanse Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W 2024 roku ZUS otrzymał z budżetu państwa dotację w rekordowej wysokości 64,7 mld zł, co pochłonęło prawie 7% wszystkich wydatków budżetowych. Całkowite koszty Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sięgnęły 418,1 mld zł, z czego 369 mld zł przeznaczono bezpośrednio na wypłaty emerytur i rent. Każdy rok dodatkowej pracy opóźnia moment wypłaty świadczenia i jednocześnie zasila system składkami, co łagodzi te napięcia.
Trwający od lat spadek liczby urodzin sprawia, że roczniki wchodzące na rynek pracy są nawet dwukrotnie mniej liczne niż te, które właśnie nabywają prawa emerytalne. To fundamentalne wyzwanie, przed którym staje nie tylko system emerytalny, ale cała gospodarka.
Wydłużanie aktywności zawodowej wydaje się ekonomiczną koniecznością, nawet jeśli debata publiczna omija ten temat. Eksperci postulują, by zamiast kar za dłuższą pracę, wprowadzić system realnych zachęt – na przykład kumulowanie trzynastej i czternastej emerytury dla osób opóźniających przejście na świadczenie i wypłacanie ich w podwyższonej wysokości po faktycznym zakończeniu kariery. Na razie jednak, jak pokazują liczby, to nie prawo, a zawartość portfela decyduje o tym, w jakim wieku Polak realnie przechodzi na emeryturę.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jaki jest powszechny wiek emerytalny w Polsce dla kobiet i mężczyzn?
Obowiązujący minimalny wiek to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, obowiązujący od 1 października 2017 roku.
Jaki jest rzeczywisty wiek, w którym Polacy kończą pracę?
Średnio Polacy odchodzą z rynku pracy później niż zapis ustawowy — około 65,3 roku u mężczyzn i 60,7 roku u kobiet.
Ile emerytów w Polsce nadal podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu niż emerytura?
Na koniec 2025 roku było to około 879,5 tys. emerytów, co oznacza znaczący wzrost w porównaniu z 2015 rokiem.
Dlaczego wiele osób pracuje po osiągnięciu wieku emerytalnego?
Główną przyczyną są przesłanki finansowe — niskie świadczenia wobec rosnących kosztów życia zmuszają do dorabiania, by utrzymać standard życia.
Jak opóźnienie przejścia na emeryturę wpływa na wysokość świadczenia?
Pozostanie dłużej aktywnym zawodowo powoduje dłuższą waloryzację kapitału i rozłożenie go na mniej miesięcy, co może zwiększyć świadczenie o około 12–14% za każdy dodatkowy rok pracy.
W jakich sektorach pracuje najwięcej aktywnych zawodowo emerytów?
Najwięcej seniorów zatrudnionych jest w opiece zdrowotnej i pomocy społecznej, handlu, przemyśle, edukacji oraz rolnictwie.
Gdzie w Polsce jest najwięcej pracujących emerytów?
Największy udział pracujących emerytów notuje województwo mazowieckie, drugie miejsce zajmuje śląskie, a najmniej jest ich w województwie opolskim.
Czy planowane jest oficjalne podniesienie wieku emerytalnego?
Temat jest politycznie wrażliwy i obecnie główne siły polityczne nie prowadzą dyskusji o podnoszeniu wieku, choć pewne grupy zawodowe doświadczają punktowych zmian.
